کنترل صحت و دقت داده ها در آنالیز مواد معدنی

*وحید صائب فر- مدیر فنی شرکت زمین کاوان زمان : بطور کلی این واقعیت برای جامعه معدنی و زمین شناسی ایران محرز شده است که ایران دارای یکی از غنی ترین و متنوع ترین ذخایر معدنی دنیا است و وجود بسیاری از کانسارهای فلزی حاوی انواع مواد معدنی در بسیاری از نقاط کشور به اثبات رسیده است. با توجه به اینکه برای اکتشاف این مواد نیاز به استفاده از انواع روش های آنالیز می باشد و نتایج این آنالیزها در تشخیص اقتصادی بودن یا نبودن پتانسیل معدنی از اهمیت زیادی برخوردار است، لذا کنترل دقت و صحت نتایج آنالیزها و استفاده از آزمایشگاه معتبر برای انجام این آنالیزها نقش به سزایی در موفقیت پروژه های اکتشافی ایفا می کند.

طرح موضوع

در یکی از پروژه های اکتشافی طلا که نگارنده مدیریت کارهای اکتشافی را به عهده داشته است زونی آلتره که حاصل اکسیداسیون کانی های سولفیدی و بخصوص پیریت بوده به گسترش تقریبی 2 کیلومتر مربع تشکیل شده است و بخش های آلتره پهنه وسیعی را به خود اختصاص داده اند. بررسی های اکتشافی انجام گرفته در این پهنه شامل تهیه نقشه زمین شناسی 1:10000 ، ژئوشیمی رسوب آبراهه ای ، حفر ترانشه و اخذ تعداد زیادی نمونه لیتوژئوشیمیایی بوده است که تمام این بررسی ها در مجموع نشان داده اند که این پهنه آلتره واجد کانی سازی طلا می باشد. در همین راستا تعداد تقریبا 300 نمونه لیتوژئوشیمی به روش سیستماتیک نیز اخذ شده است که نتایج عیارسنجی نیز وجود کانی سازی طلا را اثبات می کند. میزان عیار طلا تا 7000 ppb و بطور متوسط حدود 700ppb  اندازه گیری شده است.

با توجه به عیار نمونه های آنالیز شده و به دلیل حساسیت این پروژه در مراحل مختلف از چند آزمایشگاه مستقل برای آنالیز نمونه ها استفاده گردید تا نسبت به صحت و دقت داده های عیاری اطمینان حاصل شود. همچنین در هر مرحله از آنالیز ها نسبت به انتخاب و قرار دادن نمونه های تکراری در میان نمونه ها اقدام گردید.

نتایج حاصل از آنالیزها و بخصوص نتایج عیارسنجی نمونه های لیتوژئوشیمی سیستماتیک نشان داد که عیار طلا در نتایج اعلام شده از طرف سایر آزمایشگاه ها تا حدود زیادی مشابه بوده و نتایج عیاری آزمایشگاه سوم یعنی شرکت زرآزما حدود 30 درصد پایین تر از آزمایشگاه های دیگر می باشد. در جدول زیر تعدادی از این نتایج نشان داده شده است:

نسبت آزمایشگاه دیگر به زرآزما

توضیح

عیار آزمایشگاه 1، 2 یا 3

عیار آزمایشگاه زرآزما

شماره نمونه

ردیف

1.5

آزمایشگاه 1

69

47

NAR.L078

1

1.7

آزمایشگاه 1

62

35

NAR.L086

2

5

آزمایشگاه 1

46

9

NAR.L095

3

1.05

آزمایشگاه 1

217

205

NAR.L441

4

3

آزمایشگاه 1

147

50

NAR.L077

5

1.4

آزمایشگاه 1

70

50

NAR.T6.S56

6

1.6

آزمایشگاه 1

260

161

NAR.T6.S59

7

1.4

آزمایشگاه 1

1250

887

NAR.T6.S62

8

1.57

آزمایشگاه 1

630

400

NAR.T6.S64

9

1.06

آزمایشگاه 1

2120

1996

NAR.T6.S72

10

2.1

آزمایشگاه 2

15

7

NAR.GC07

11

3.2

آزمایشگاه 3

16

5

NAR.GC07

12

1.6

آزمایشگاه 2

8

5

NAR.GC30

13

1.8

آزمایشگاه 3

9

5

NAR.GC30

14

0.66

آزمایشگاه 3

30

45

NAR.GC45

15

3.2

آزمایشگاه 2

16

5

NAR.GC01

16

3.8

آزمایشگاه 2

19

5

NAR.GC61

17

3.2

آزمایشگاه 2

19

6

NAR.GC02

18

همانطور که دیده می شود عیار آزمایشگاه های دیگر نسبت به زرآزما از 1.5 تا 3.8 و در یک مورد 5 برابر می باشد. البته  بطوری که انتظار میرود در عیارهای بالاتر این اختلاف کمتر است.

با توجه به اختلاف معنی دار نتایج عیارسنجی و اینکه نتایج آزمایشگاه زرآزما نسبت به بقیه پایین تر است این شبهه برای نگارنده ایجاد شد که ممکن است نتایج این آزمایشگاه دارای خطا باشد. با توجه به سابقه طولانی مدت آشنایی نگارنده با روش کار و رعایت استانداردهای لازم توسط زرآزما و نیز اطمینان از صحت و دقت نتایج اعلام شده از طرف این آزمایشگاه از یک طرف و 30 درصد اختلاف و پایین تر بودن عیار در نتایج این آزمایشگاه از طرف دیگر، این موضوع  در جلسه ای با مدیران محترم شرکت زرآزما مطرح گردید و مقرر شد راهکاری برای کنترل نتایج توسط ایشان ارائه گردد.

در این ارتباط مقرر شد که تعدادی نمونه که قبلا آزمایش شده و پودر آن در اختیار نگارنده بود انتخاب و برای کنترل صحت و دقت نتایج به استرالیا ارسال گردد. تعداد 5 پودر که قبلا توسط زرآزما آنالیز شده و 5 پودر که توسط سایر آزمایشگاه ها آنالیز شده بود مطابق جدول زیر انتخاب و با کد جدید آماده و در حضور نمایندگان زرآزما و نگارنده بسته بندی و مهر و موم شده و توسط DHL به استرالیا ارسال شد.

میزان خطا (درصد)

نتایج عیار سنجی

جدید توسط استرالیا

کد جدید انتخابی برای نمونه

توضیح

عیار اندازه گیری شده قبلی

کد قبلی نمونه

1.1

358

ZAM01

زرآزما

362

NAR.T07.S58

11

89.8

ZAM02

زرآزما

101

NAR.T12.S75

13

48.5

ZAM03

زرآزما

56

NAR.T17.S82

0.6

63.4

ZAM04

زرآزما

63

NAR.T13.S94

2

33.3

ZAM05

زرآزما

34

NAR.T08.S63

70

4.7

ZAM06

سایر آزمایشگاه ها

16

NAR.L446

60

7.5

ZAM07

سایر آزمایشگاه ها

19

NAR.L444

15

493

ZAM08

سایر آزمایشگاه ها

581

NAR.L458

63

25.7

ZAM09

سایر آزمایشگاه ها

70

NAR.L451

19

336

ZAM10

سایر آزمایشگاه ها

419

NAR.L197

نتیجه گیری

جدول فوق نشان می دهد که نتایج آنالیز های زرآزما با نتایج استرالیا اختلاف چندانی نداشته و خطای قابل قبولی را نشان می دهد بطوریکه از 5 نمونه فقط اختلاف 2 نمونه کمی بیش از 10% است که در حد مجاز و قابل قبول می باشد. به عبارت دیگر دقت و بخصوص صحت نتایج زرآزما مناسب و از اعتبار بالایی برخوردار بوده و می توان گفت که نتایج ارائه شده توسط شرکت زرآزما واقعی است.

اثبات صحت و دقت نتایج اعلام شده از طرف زرآزما در مورد عنصر طلا با توجه به وجود اثرات قطعه ای ذاتی در این عنصر را می توان به آنالیز سایر عناصر نیز تعمیم داد. به عبارت دیگر از نظر نگارنده شرکت زرآزما به عنوان آزمایشگاه ذیصلاح حائز شرایط بسیار مناسبی برای آنالیز نمونه های اخذ شده از تمام پروژه های اکتشافی برای هر نوع عنصری می باشد.

منتشر شده توسط پایگاه تحلیلی خبری معدن24 در تاریخ ۱۳۹۴ پنج شنبه ۷ آبان
کدخبر:25393منبع:پایگاه تحلیلی خبری معدن24تاریخ انتشار:۱۳۹۴ هفتم آبانلینک خبر: http://www.madan24.com/Pages/News-25393.aspx